OPINIE | Dennis De Roover - Sterke vrouwen hebben geen ballen aan hun lijf nodig

03/01/2017 - 12:36
Beeld: Delia Vermant
Dennis De Roover
Het is omstreden: emancipatorisch taalgebruik. Ik was trouwens ook niet altijd overtuigd van het nut ervan, moet ik toegeven. Wanneer echter de uitdrukking ‘vrouwen met ballen aan hun lijf’ passeert in mediaberichten, word ik opstandig. Maar oh wee als je suggereert die uitdrukking gewoon niet meer te gebruiken! Vanwaar komt die gevoeligheid?

Taal is een cultureel gegeven. Je kunt een taal niet los zien van de maatschappij waarin ze ontstaat en wordt gebruikt. En laat ons eerlijk wezen: het Nederlands is een behoorlijk seksistische taal. Het is de erfenis van een samenleving waarin vrouwen jarenlang geen eigen carrière mochten uitbouwen, geen stemrecht hadden en niet verondersteld werden een eigen mening te hebben of te formuleren.

Publiek debat

De samenleving is intussen sterk geëvolueerd. Toch krijgen vrouwen nog steeds niet een volwaardige plaats in het publiek debat. Het volstaat om een week lang te turven hoeveel ‘mannelijke’ experts en hoeveel ‘vrouwelijke’ experts er in duidingsprogramma’s in de media worden opgevoerd. Vrouwen komen er amper aan te pas. The Usual Suspects zijn mannen, doorgaans met grijzend haar of kaal, en vaak gekleed met hemd en das. Lovenswaardige initiatieven zoals de expertendatabank ten spijt. We zijn er nog niet.

Wanneer er toch eens vrouwen worden uitgenodigd die in hun vakgebied, sport of kunst toonaangevend zijn, worden ze soms aangekondigd als ‘vrouwen met ballen aan hun lijf’. Ja, het is vaak goed bedoeld. Op die manier blijf je echter eigenschappen die als positief worden ervaren, zoals moed, zelfverzekerdheid en doorzettingsvermogen, bestempelen als een ‘mannelijke’ eigenschap. Zelfs als je spreekt over vrouwen!

Seksistische uitdrukkingen

Met zo’n uitdrukking suggereer je dat een vrouw pas sterk kan zijn als ze ballen aan haar lijf heeft (of heeft gehad), en dus vertrouwd is met hoge porties testosteron in het eigen bloed. Daarvan word ik zo boos! Hoe seksistisch en genderstereotiep kan je zijn?! We kunnen precies nooit de verdiensten van vrouwen erkennen zonder meteen de vergelijking met mannen of ‘mannelijke’ eigenschappen te maken. Wat dat ‘mannelijk’ ook moge betekenen, want daarvoor bestaan geen sluitende definities.

De bewuste uitdrukking staat niet alleen. Denk ook aan ‘de broek dragen’, ‘z’n mannetje staan’, ‘zich vermannen’ … Onlangs suggereerde ik in de ZiZo-redactie om de uitdrukking ‘vrouwen met ballen aan hun lijf’ gewoon niet meer te gebruiken in de eigen berichtgeving, tenzij als citaat van derden. Dat idee werd gemengd onthaald.

Pleidooi voor taalevolutie

“Er moet ruimte zijn voor taalspel en woordspelingen”, is een veelgebruikt argument van wie sceptisch staat tegenover emancipatorisch taalgebruik. Of nog: “we gaan onze taal toch niet verarmen uit politieke correctheid.” Ik vind dat behoorlijke non-argumenten. Taal bevat duizenden spreekwoorden, en ieder jaar komen er nieuwe spreekwoorden bij. Taal evolueert. Spreekwoorden en uitdrukkingen komen en gaan. Het leidt niet noodzakelijk tot een verschraling van de taal. Het Nederlands is een dankbaar speelterrein voor wie een beetje creatief is met taal. Daarvoor heb je seksistische uitdrukkingen niet nodig.

Toch wordt er vaak verbeten gereageerd op de suggestie om iets te laten vallen dat velen als kwetsend ervaren. “Mensen moeten maar tegen een stootje kunnen” en “woorden doen geen kwaad”, krijg je dan te horen. Als die woorden van holebi’s komen, kaats ik de bal terug. Zouden wij het waarderen als er vandaag nog wordt gesproken over ‘anders geaard zijn’, ‘homofiel’ of ‘voor de verkeerde kant zijn’? Ik denk het niet. Wat we voor onszelf als evident beschouwen, vinden sommigen kennelijk niet nodig voor vrouwen. Ook daar is een spreekwoord voor: ‘met twee maten meten’.

Voorbij de onschuld

Nee, taal is niet onschuldig. Het debat wordt met taal gevoerd. Taal is erkenning en ontkenning. En regelmatig worden woorden gebruikt om bepaalde groepen die geen geprivilegieerde positie in het debat hebben, bijvoorbeeld vrouwen en ouderen, er ook buiten te houden of om hen te discrediteren. Mensen die intentioneel schermen met begrippen zoals ‘excuustruus’ en ‘oudjes’ mogen zich verwachten aan reacties. Holebi’s, maar ook vrouwen, zijn steeds geëmancipeerder. Je kunt je ergeren aan militant activisme, maar gelijkwaardigheid verwerf je nu eenmaal niet altijd zonder slag of stoot.

Erkenning

Natuurlijk is er de vrijheid van meningsuiting. Iedereen drukt zich uit naar eigen believen. Dat verhindert niet dat je zelf kritische vragen kunt stellen bij seksisme en gender. Steeds meer mensen kiezen er bewust voor om bepaalde uitdrukkingen achterwege te laten en zo bepaalde bevolkingsgroepen in hun volheid te erkennen.

Sterke vrouwen hebben geen ballen aan hun lijf nodig. Sterke vrouwen zijn sterke vrouwen. Getalenteerde vrouwen zijn getalenteerde vrouwen. Punt.

Bron: 

Eigen verslaggeving