John Palatinus: pionier in de mannelijke naaktfotografie overleden

24/09/2014 - 12:32

ZiZo verneemt dat John Palatinus, een pionier in de mannelijke naaktfotografie, deze week op 85-jarige leeftijd is overleden. Palatinus was een van eerste fotografen die mannen naakt fotografeerde en die foto’s ook op grote schaal verkocht in de Verenigde Staten, ondanks een wettelijk verbod.

Opkomst van het bodybuilden

Johns grootouders langs moederskant waren afkomstig uit Brussel, langs vaderskant uit Boedapest. De Amerikaan had met andere woorden Belgisch-Hongaarse roots. In zijn werk liet Palatinus zich inspireren door homo-erotische tekenaars zoals Tom of Finland (1920-1991), Paul Cadmus (1904-1999) en George Quaintance (1902-1957).

Zijn eerste foto’s verschenen in het magazine Tomorrow’s Man, een bodybuilding magazine dat zeer geliefd was bij homomannen in de jaren 50 van de vorige eeuw. Beginnende bodybuilders (bodybuilding was toen nog onbekend in Europa), veelal heteromannen, kwamen John Palatinus zelf vragen hun lichaam te fotograferen. Het was een tijdperk waarin er nog geen sprake was van steroïden in het bodybuildingcircuit.

Hij verhuisde in 1956 naar New York City waar hij in West 13th Street in Greenwich Village zijn studio introk. Zijn foto’s bleven verschijnen in Tomorrow’s Man en John baatte een bloeiende postorderzaak uit door zijn foto’s over heel het land te verkopen, hoewel de wet dit niet toeliet. Volgens een krantenartikel uit die tijd zou hij zelfs 100.000 klanten uit Amerika en Europa hebben gehad.

Razzia en veroodeling voor 'samenzwering'

Vanaf 1958 begon Palatinus volledige naaktfoto’s te nemen en te verkopen via de post. Dit bleek een onfortuinlijke zet te zijn. De onderzoekers van de United States Postal Inspection Service (een federaal agentschap dat misbruiken van het postsysteem aanpakt) deden in samenwerking met de New York Police Department een razzia in Johns studio in Greenwich Village. Al zijn foto’s, originele negatieven, camera’s, lichten en apparatuur werden in beslag genomen, om nooit teruggegeven te worden. De zaak van John Palatinus werd feitelijk de das omgedaan. Na een rechtzaak werd hij niet veroordeeld voor het verspreiden van zogenaamde pornografie maar voor samenzwering: een wanbedrijf. Minder zwaar wegend weliswaar, waardoor hij niet naar de gevangenis moest.

Na zijn veroordeling was John niet meer professioneel actief als fotograaf, maar hij bleef wel betrokken in de sector als creative director in een fotostudio voor modemagazines. Hoewel John Palatinus niet nauw betrokken was bij het ontstaan van de moderne homobeweging, die haar wortels heeft in New York met de Stonewall-rellen in 1969 (een keerpunt in de holebigeschiedenis), kende hij wel persoonlijk verscheidene voortrekkers, zoals Larry Kramer.

Herontdekt door Alan Harmon

Foto’s uitwisselen is altijd al een populair tijdverdrijf op internet geweest. Toen Alan Harmon (onderste foto, links) in 1999 zijn eerste computer kocht, introduceerde een vriend hem in de wereld van e-mail inschrijvingslijsten waar ieder onderwerp op aarde wordt besproken en ontleed door groepen die variëren van een dozijn tot duizenden personen. Doordat vintage naaktfoto’s al een passie van hem was sinds de vroege jaren 90, was het vinden van personen die toegewijd bezig waren met het onderwerp een opwindende uitdaging. Harmon vergaarde na tien jaar verzamelen een collectie van meer dan 20.000 scans van naaktfoto’s die dateerden van de vroege jaren 70 tot de jaren 80. In die tijd richtte hij zijn eigen e-mail club, een gratis website en een blog die handelt over zijn geliefde onderwerp.

Toen Harmon drie foto’s van John Palatinus op zijn blog plaatste, had hij nooit verwacht een e-mail te krijgen van de fotograaf zelf. Evenmin had hij verwacht dat John slechts enkele mijlen verder woonde! Harmon besliste dat hij een remedie had voor de situatie toen hij vernam onder welke omstandigheden Palatinus al zijn werk had verloren.

Tentoonstellingtour door VS & Europa

Tijdens hun eerste ontmoeting toonde Harmon een kleine groep afdrukken van foto’s die in de loop der jaren waren herkend als werk dat toebehoorde aan de artiest. Later, met de hulp van zijn e-mail collega’s, was Harmon in staat om een bijna volledige reeks van index prints te verzamelen en ook namen en gezichten te geven aan de meeste van Johns modellen. Hiervan maakte hij gebruik om in de ‘onbekenden’ in zijn collectie te zoeken: op die manier slaagde Harmon erin om nog ongeveer tachtig andere foto’s hun namen terug te geven. Via een betaalsite voor naaktfoto’s wist hij alle gekende pagina’s te verzamelen uit tijdschriften waarin Johns werk werd vertoond. Tijdens hun volgende ontmoeting, een paar maanden later, kreeg Palatinus een doos te zien met honderden verscheidene foto- en tijdschriftafdrukken die de meest volledige reeks van foto’s omvatte die via het internet waren uitgewisseld. Die verzameling blijft groeien doordat er nog steeds nieuwe beelden worden ontdenkt.

Kort daarna, toen John Palatinus een briefomslag ontdekte die acht negatieven en twaalf foto’s (allemaal vijftig jaar oude originelen) bevatte, was de aanzet gegeven voor Johns eerste expositie ooit: ‘John Palatinus Tomorrow’s Man’ in de Antebellum Gallery in Hollywood. De insluiting van zijn werk op Chronotopia (een nationaal festival voor queer kunst) inspireerde de artiest nog meer om met de wereld te delen wat hij ooit beschouwde als een verloren deel van zijn leven.

Laatste levende pionier

De expositie reisde de voorbije jaren door de VS. Daarna was Europa aan de beurt met tentoonstellingen in achtereenvolgens Luik, Parijs, Antwerpen, Berlijn, Warschau en Keulen. Deze zomer nog was John Palatinus te gast tijdens de EuroPride met een grote overzichtstentoonstelling met oud en nieuw werk in het stadhuis van Oslo.

John Palatinus woonde de laatste jaren van zijn leven in Palm Springs in Californië. Hij was wellicht de laatsts nog levende naaktfotograaf uit de jaren 50, die bekend staan als het gouden tijdperk van de ‘physique photography’.

Petitie voor postuum eerherstel

Vrienden van de overleden fotograaf willen ervoor zorgen dat de naam van John Palatinus postuum wordt gezuiverd. Ze startten al enkele jaren geleden een online petitie waarin ze de Amerikaanse staat New York aansporen de veroordeling van John Palatinus te herroepen en na te gaan of de destijds geconfisqueerde foto’s nog ergens te vinden zijn. Die petitie kan nog worden getekend. Voorlopig kwam er geen gevolg op de petitie.

In Amerika is er de mogelijkheid een ‘pardon’ (gratie) te verlenen waarbij een zogeheten ‘clemency board’ (vrij vertaald ‘genadedirectie’, een orgaan dat doorgaans onder de gouverneur van een Amerikaanse staat opereert) een veroordeling teniet doet of zelfs erkent dat een Amerikaans burger in het verleden door justitie onheus werd behandeld. Een bekend voorbeeld is Jim Morrison van The Doors die in 2010 van de staat Florida gratie kreeg voor zijn veroordeling destijds omdat hij naar verluidt zijn mannelijk lid zou hebben getoond tijdens een concert in 1969.

Pushing the envelope

Je mag gerust zeggen: “John Palatinus pushed the envelope”. Door niet toe te geven aan censuur, heeft hij mee geholpen grenzen te verleggen. Wat we nu als evident beschouwen, de vrije toegang tot en verkoop van homoporno en mannelijke naaktfoto’s, was in de jaren 50 ondenkbaar. Veel dank en vaarwel, John!

Een interview met John Palatinus dat in ZiZo verscheen kan je online lezen.

Bron: 

Eigen verslaggeving

Hier niet op klikken aub